Primož Trubar · 1508–1586
Vivo kaj verko
La ĉefaj vivostacioj kaj verkoj de Primož Trubar: religia reformanto, apostolo kaj profeto de la slovenoj, fondinto de la slovena literatura lingvo kaj spirita patro de la slovena popolo.
1508–1529
Infanaĝo kaj lernado
-
1508
Rašica
La 8-an de junio li naskiĝas al sia patrino Jera kaj sia patro Miha en la muelejo sub la vilaĝo Rašica apud Turjak. La patro Miha estis muelisto, ĉarpentisto kaj preĝeja gardisto.
-
1520
Rijeka
Li iras studi en Rijeka, verŝajne en la kapitula lernejo.
-
1521
Salzburg
Jam antaŭ printempo li iras al Salzburg. Li studas kiel ekstera lernanto de la monaĥeja lernejo de Sankta Petro kaj vivtenas sin per kantado. Tie li unuafoje renkontas la ideojn de la reformacio.
-
1524
Triesto
Li venas al Triesto kiel persona servisto de episkopo Peter Bonomo kaj membro de la episkopa ĥoro. Li konatiĝas kun kalvinismaj kaj cvinglianaj ideoj kaj kun la verkoj de Erasmo el Roterdamo, kun klarigoj en la germana, itala kaj slovena.
-
1527
Loka pri Radečah
Bonomo donas al li la parokon Loka apud Radeče, kvankam li ankoraŭ ne estas ordinita.
-
1528
Vieno
Li lasas la parokon Loka al vikario kaj per ĝiaj enspezoj studas en la universitato de Vieno.
-
1529
Triesto
Pro la turka danĝero li forlasas Vienon kaj revenas al Triesto.
1530–1547
Pastro kaj predikisto
-
1530
Laško
Peter Bonomo ordinas lin pastro. Li ekservas en Laško, aĉetas librojn kaj havas la unuajn konfliktojn, ĉar li predikas kontraŭ la konstruado de novaj preĝejoj.
-
1533
Ljubljana
Unuafoje li predikas en Ljubljana.
-
1535
Ljubljana
Fine de la jaro li ekloĝas en Ljubljana kaj fariĝas predikisto en la katedralo de Sankta Nikolao.
-
1540
Triesto kaj Celje
La landestro de Krajno forpelas lin el Ljubljana pro lia predikado de la nova instruo. Bonomo trovas por li postenon de predikisto en Triesto kaj la kapelanecon de Sankta Maksimiliano en Celje.
-
1542
Ljubljana
Per la peto de Bonomo li fariĝas kanoniko en Ljubljana. Li fortigas la reformacian pensadon kaj kunvenas kun samideanoj, ankoraŭ kiel pastro ene de la katolika eklezio.
-
1547
Šentjernej
Li iras al Šentjernej kaj ordigas la neglektitan parokon. Pro la kontraŭreformacia kampanjo de episkopo Textor li kaŝas sin por eviti areston.
1548–1560
Ekzilo kaj la unuaj du libroj
-
1548
Rothenburg
Eklezia tribunalo ekskomunikas lin kaj forprenas ĉiujn liajn eklezajn postenojn kaj posedaĵojn, precipe liajn librojn. Li fuĝas al Germanio, al la predikisto Veit Dietrich, amiko de Martin Luther, en Nurenbergo. Li fariĝas protestanto kaj predikisto en Rothenburg ob der Tauber.
-
1549
Rothenburg
En Rothenburg li edziĝas kun Barbara Sitar el Kranj.
-
1550
Tübingen
En Tübingen aperas la unuaj du slovenaj libroj, la Katekismo kaj la Abecedario, presitaj en gotika tiparo.
La Katekismo en nuntempa slovena
-
1553
Kempten
Li fariĝas pastoro en Kempten, klopodas mildigi la disputojn inter diversaj reformaciaj fluoj kaj komencas kunlabori kun Vergerio, la iama episkopo de Koper.
-
1555
Per mono de duko Kristoforo de Württemberg aperas kvar libroj de Trubar: nova eldono de la Abecedario kaj la Katekismo (en latinaj literoj), la Evangelio laŭ Mateo kaj preĝlibro. La Paco de Augsburg decidas, ke la reganto de lando determinas la kredon de siaj regatoj. Ĉar la Habsburgoj restis katolikaj, tio validu ankaŭ por Krajno, Karintio kaj Stirio.
-
1557
Komenciĝas la lukto de Trubar por kroata presado en cirila alfabeto. Aperas la unua parto de la Nova Testamento.
-
1558
Aperas la libro En regišter (Registro).
-
1560
Aperas la dua parto de la Nova Testamento.
1561–1565
Urach kaj Ljubljana
-
1561
Urach
Li fariĝas estro de la biblia instituto en Urach, fondita de Hans Ungnad, iama landestro de Stirio, ĉefe por presi slovenajn kaj kroatajn protestantajn librojn. Li estas troŝarĝita per antaŭparoloj, dediĉoj kaj tradukado, kaj la landaj stratoj de Krajno invitas lin reveni kiel superintendento. Aperas la Artikoloj de la vera malnova kristana kredo (la Augsburga Konfeso kun partoj de la virtembergaj kaj saksaj konfesoj).
-
1562
Ljubljana
Kiel protestanta superintendento en Ljubljana li organizas la eklezion, solvas disputojn en la slovena protestanta komunumo kaj faras predikvojaĝon tra la regiono de Gorico.
-
1564
Aperas la Eklezia Ordo (Cerkovna ordninga). Arkiduko Karlo de Interna Aŭstrio koleras pro ĝi, ĉar la libro, ordigante la protestantan eklezion kaj ĝian diservon, entrudiĝas en la rajtojn de la reganto laŭ la Paco de Augsburg.
La Eklezia Ordo en nuntempa slovena -
1565
Trubar estas ekzilita al Germanio; Jurij Dalmatin akompanas lin. Lia edzino Barbara mortas.
1566–1586
La lastaj jaroj en Derendingen
-
1566
Derendingen
Li fariĝas paroĥestro en Derendingen kaj edziĝas kun Anastazio. Li tradukas kaj presas librojn en Tübingen.
-
1567
Krajno
Laŭ la instigo de la protestanta teologo Andreae li laste kaj sekrete vizitas Krajnon, por ricevi fidindajn informojn pri islamo de kaptitaj turkoj. Li eldonas tri librojn: la tutan Katekismon, la Leterojn de Sankta Paŭlo kaj kantaron.
-
1575
Aperas la Katekismo kun du klarigoj.
-
1581
Post la morto de sia dua edzino Anastazio li edziĝas kun Agneza. Li gvidas la protestantojn de Krajno, Karintio kaj Stirio al la Formulo de Konkordo, provo superi la dividojn en la protestanta instruo.
-
1582
Aperas la tuta Nova Testamento.
-
1584
Li ankoraŭ vidas la aperon de la traduko de la tuta Biblio de Dalmatin kaj de la slovena gramatiko de Bohorič, Arcticae horulae.
La Nova Testamento de Dalmatin (PDF, slovenlingve) -
1586
Derendingen
Li mortas la 29-an de junio. Oni enterigas lin kun grandaj honoroj en Derendingen.
1595
Heredaĵo
-
1595
La filo de Trubar, Felicijan, eldonas lian lastan libron, la tradukon de la Hejma Postilo de Luther.
Galerio
Laŭ la paŝoj de Trubar
Lokoj, kie Trubar vivis, predikis kaj presis librojn: de Rašica ĝis Derendingen.
-
Rašica: la renovigita muelejo, kie li naskiĝis -
Bronza reliefo kun la portreto de Trubar -
Salzburg: la abatejo de Sankta Petro -
Rothenburg ob der Tauber: la preĝejo, kie li predikis -
Tübingen: tabulo sur la domo, kie la unuaj slovenaj libroj estis presitaj -
Kempten: domo kaj preĝejo -
La portreto de Trubar en malnova libro -
Malnova eldono de la Nova Testamento de Trubar -
Urach: enirejo al la Stift, sidejo de la biblia instituto -
Bad Urach: statuo de Trubar -
Bad Urach: statuo de Trubar de proksime -
Derendingen: la preĝejo, kie li estis paroĥestro -
Derendingen: busto antaŭ la domo de Trubar -
Derendingen: Primus-Truber-Straße -
Derendingen: la tombŝtono de Trubar
1550–1595
La verkoj de Trubar
- 1550 Katekizem (Catechismus in der windischen Sprach)
- 1550 Abecednik (Abecedarium)
- 1555 Ta evangeli svetiga Matevža
- 1555 Katehismus v slovenskim jeziku
- 1555 Abecednik (Abecedarium)
- 1555 Ena molitov tih krščenikov
- 1557 Ta prvi dejl tiga noviga testamenta
- 1557 Ta slovenski kolendar
- 1557 Tiga noviga testamenta ena dolga predguvor
- 1558 En regišter … ena kratka postila
- 1560 Ta drugi dejl tiga noviga testamenta
- 1561 Svetiga Pavla ta dva listi h tim Korintarjem inu ta h tim Galatarjem
- 1561 Register und summarischer Innhalt
- 1562 Artikuli oli dejli te prave stare vere krščanske
- 1564 Cerkovna ordninga
- 1566 Ta celi psalter Davidov
- 1566 Abecednik (Abecedarium)
- 1567 Ta celi katehismus (slovensko-nemška izdaja)
- 1567 Svetiga Pavla listuvi
- 1567 Ena duhovska pejsen zuper Turke inu vse sovražnike te cerkve božje …
- 1567 Eni psalmi, ta celi katehismus … stare inu nove krščanske pejsni
- 1574 Ta celi katehismus, eni psalmi … stare inu nove krščanske pejsni
- 1575 Tri duhovske pejsni
- 1575 Katehismus z dvejma izlagama
- 1577 Noviga testamenta pusledni dejl
- 1579 Ta prvi psalm ž nega trijemi izlagami
- 1581 Formula concordiae (izgubljeno)
- 1582 Ta celi novi testament
- 1582 Ta drugi dejl noviga testamenta
- 1582 Ta slovenski kolendar
- 1595 Hišna postila d. Martina Lutherja (izdano posthumno)
La plej multaj libroj estis presitaj en Tübingen. Trubar skribis krome plurajn germanajn dediĉojn al kroataj libroj, presitaj en glagolaj aŭ cirilaj literoj en la biblia instituto en Urach, kaj multajn kantojn en kantaroj de aliaj slovenaj protestantoj de la 16-a jarcento. Ankaŭ granda parto de lia korespondado konserviĝis. La titoloj estas en la propra slovena de Trubar.